Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã trở thành mục tiêu, xu hướng trong mọi hoạt động kinh tế, xã hội ở tất cả các nước trên thế giới. Ở nước ta, Chính phủ đã quan tâm đến vấn đề sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Ngày 03/09/2003 Chính phủ ban hành Nghị định 102/2003/NĐ-CP “Về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả”. Ngày 14 tháng 4 năm 2006 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 79/2006/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia về sử dụng Năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và Quyết định số 80/2006 QĐ-TTg Phê duyệt chương trình tiết kiệm điện giai đoạn 2006 - 2010. Ngày 28/06/2010 Quốc hội ban hành Luật sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Sử dụng tiết kiệm và hiệu quả nguồn năng lượng nói chung và điện năng nói riêng đã trở thành vấn đề quốc gia. Để chủ trương, chính sách của nhà nước đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, thì đòi hỏi sự tham gia tích cực từ mỗi cá nhân, từng hộ gia đình, các đơn vị sản xuất cho đến toàn xã hội. Bài viết này tác giả muốn trao đổi vấn đề sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả từ hộ gia đình.

Hộ gia đình với việc sử dụng các thiết bị chiếu sáng, thiết bị gia dụng và đang có xu hướng sử dụng ngày càng nhiều, chiếm tỷ trọng lớn trong tiêu thụ điện. Theo điều tra, tổng lượng điện tiêu thụ khu vực hộ gia đình chiếm khoảng 35 - 40% tổng lượng điện tiêu thụ Quốc gia, có nơi lên đến 60 - 70%. Do đó nếu việc tiết kiệm điện sử dụng  trong các gia đình có ý nghĩa rất lớn.

Trước hết là tiết kiệm chi tiêu cho chính gia đình vì lượng tiền chi trả cho nhu cầu điện hàng năm tương đối lớn (Trung bình hàng năm mỗi người dân khu vực đô thị chi khoảng 6 - 8 triệu đồng).

Thứ hai là tiết kiệm cho nhà nước. Theo các chuyên gia thì chi phí để sản xuất 1 kWh điện cao gấp 4 lần so với chi phí tiết kiệm 1 kWh. Do đó tiết kiệm điện đồng nghĩa với tiết kiệm chi phí xây dựng các nhà máy điện. Nhu cầu điện của nước ta tăng nhanh trong những năm gần đây với khoảng 12%/năm và nước ta đã trở thành nước nhập khẩu điện. Trong khi đó nguồn năng lượng truyền thống như than, dầu chiếm tỷ trọng tương đối trong sản xuất điện năng đang dần cạn kiệt. Bộ Công Thương dự báo đến cuối thế kỷ này, các nguồn năng lượng của Việt Nam sẽ trở nên khan hiếm, các mỏ dầu và khí đốt sẽ dần cạn kiệt, nguồn thủy điện gần như đã khai thác hết, các nguồn năng lượng tái tạo (mặt trời, gió...) hầu như chưa được sử dụng. Không chỉ nước ta mà ở phạm vi toàn thế giới, các chuyên gia kinh tế năng lượng đã cảnh báo rằng sẽ phải đối mặt với tình trạng khủng hoảng thiếu năng lượng trong vòng 5 năm tới.

Ngoài ra tiết kiệm điện còn góp phần bảo vệ môi trường.

Việc sử dụng tiết kiệm điện trong gia đình thực ra không khó, chỉ cần mọi thành viên có ý thức tiết kiệm và nâng cao kiến thức trong sử dụng điện qua các hành động cụ thể như:

- Dùng ánh sáng tự nhiên trong thay cho dùng điện. Ví dụ như thiết kế  nhà ở để có thể dùng ánh sáng tự nhiên, giảm bớt sử dụng các bóng đèn không cần thiết,... 

- Ngắt hẳn các thiết bị khỏi nguồn điện, không để ở chế độ chờ. Việc này có thể tiết kiệm được 5 - 7% điện năng tiêu thụ.

- Lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện. Người tiêu dùng nên quan tâm đến chỉ tiêu tiêu thụ điện khi mua các thiết bị, vì nếu mua đắt thêm một ít nhưng lượng điện tiết kiệm được sẽ nhanh chóng bù đắp khoản chênh lệch.

- Sử dụng hợp lý các thiết bị. Ví dụ như sử dụng điều hòa, chạy ở nhiệt độ càng thấp thì điện năng tiêu thụ càng nhiều, trong khi chỉ cần để ở nhiệt độ 24-250C là đã đủ lạnh. Theo thống kê thì có đến 20% điện năng là được sử dụng để chạy điều hòa. Đây là nguồn có thể tiết kiệm được khá lớn.

- Sử dụng bóng đèn compact. Nếu sử dụng điện 3 giờ/ngày thì trong 1 năm, một đèn compact sẽ tiết kiệm được 50kwh. Với tuổi thọ của bóng là 6.000 giờ sẽ giúp tiết kiệm được số tiền là 300.000 đồng. Về mặt quốc gia, nếu thay thế 20 triệu bóng đèn với công suất bình quân 60W/bóng bằng đèn compact 11W (có độ sáng tương đương) thì sẽ cắt giảm được lượng công suất cao điểm là 686 MW và cắt giảm sản lượng 1,1 tỷ KWh/năm.

- Sử dụng các nguồn năng lượng khác thay thế điện. Ví dụ như chuyển việc sử dụng bình đun nước nóng bằng điện sang dùng bình đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời 

Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong thời gian qua Chính phủ, Bộ Công thương, EVN, nhiều địa phương và tổ chức đã nỗ lực thực hiện các chương trình, biện pháp nhằm mục đích tuyên truyền, phổ biến đến sâu rộng người dân thói quen sử dụng tiết kiệm và hiệu quả điện năng. Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải đã có Thông báo số 343/TB-VPCP ngày 04/12/2009 chỉ đạo xây dựng chương trình tuyên truyền tiết kiệm năng lượng đến từng địa phương; đưa chương trình xuống các phường, xã, tổ dân phố, đưa chỉ tiêu tiết kiệm năng lượng là một trong các chỉ tiêu thi đua của các đơn vị; chỉ tiêu đánh giá gia đình văn hóa.

Văn phòng tiết kiệm năng lượng Bộ Công Thương đã phối hợp với các cơ quan xây dựng các chương trình phát thanh và truyền hình chuyên đề về TKNL; hướng dẫn các Sở Công Thương triển khai các hoạt động tiết kiệm năng lượng tại địa phương, xây dựng các Chương trình TKNL trên địa bàn; Tổ chức truyền thông cho các sản phẩm Điều hoà không khí, tủ lạnh, Quạt điện và bóng đèn compacts; Phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục xây dựng và ban hành các bộ tiêu chuẩn về hiệu suất năng lượng cho các sản phẩm mục tiêu; Tiến hành khảo sát, đánh giá các thiết bị sử dụng năng lượng đang lưu thông trên thị trường, phục vụ cho việc dán nhãn sản phẩm tiết kiệm năng lượng; phối hợp với các tổ chức Đoàn thể xã hội (Hội LHPN, Hội Nông dân,…) thực hiện các chương trình vận động cộng đồng tham gia các hoạt động TKNL; Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức biên soạn tài liệu có giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả vào các môn học của các cấp học;   

UBND Thành phố Hà Nội đã phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức Cuộc vận động thí điểm phong trào Hộ gia đình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trên địa bàn Thành phố Hà Nội năm 2010, với chủ đề  “Sử dụng năng lượng hiệu quả trong mỗi hộ gia đình là tiết kiệm cho các bạn hôm nay và thế hệ tương lai”. Phong trào sẽ tiến hành bình xét danh hiệu Gia đình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và danh hiệu Gia đình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả tiêu biểu. Trung tâm Tiết kiệm năng lượng thành phố Hà Nội đã tổ chức nhiều cuộc tập huấn cho các quận như cách lựa chọn, thiết kế, lắp đặt thiết bị trong hộ gia đình, cách sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng trong hộ gia đình như hệ thống chiếu sáng, điều hòa, tủ lạnh, máy giặt, bếp ga...

Điện lực Đồng Nai đã quảng bá chương trình đèn Compact, máy nước nóng sử dụng bằng năng lượng mặt trời rộng rãi trong toàn tỉnh. 

EVN và Tập đoàn quốc tế Sơn Hà đã ký kết thỏa thuận hợp tác thực hiện chương trình bình đun nước nóng dùng năng lượng mặt trời. EVN sẽ hỗ trợ 1 triệu đồng cho các khách hàng mua bình nước nóng năng lượng mặt trời của Sơn Hà. Dự kiến, số lượng bình nước nóng năng lượng mặt trời được hỗ trợ trên cả nước với 5000 đại lý của Sơn Hà trong hai năm 2010-2011 là 20.000 bình. Khách hàng tham gia chương trình sẽ được các nhà cung cấp thiết bị tư vấn, khảo sát và miễn phí lắp đặt, bảo hành thiết bị tối thiểu trong 5 năm. Tổng chi phí EVN hỗ trợ khách hàng cũng như quảng bá tuyên truyền là 24 tỷ đồng. Dự tính rằng nếu hoàn thành việc lắp đặt 20.000 bình nước nóng trên, chương trình sẽ tiết kiệm được khoảng 131,25 triệu KWh, giảm chi phí phát điện 98,44 tỷ đồng và giảm 85,312 tấn CO2.

Ariston phối hợp với Bộ Công Thương và Văn phòng Tiết kiệm năng lượng Quốc gia sản xuất chương trình truyền hình Cùng lợi ích cộng đồng phát sóng trên sóng VTV3, VTV1. Chương trình được thực hiện dưới hình thức tiểu phẩm hài hướng dẫn người xem các cách thức tiết kiệm điện cũng như kêu gọi ý thức người dân trong việc tiết kiệm điện...

Việc tiết kiệm điện từ các hộ dân trên địa bàn có ý nghĩa rất lớn. UBND tỉnh, sở Công Thương, Điện lực Nghệ An cùng các cơ quan liên quan đã tích cực triển khai thực hiện chương trình sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả của Chính phủ. Sở Công thương kết hợp với Điện lực, đài truyền hình Nghệ An và các thông tin đại chúng khác tăng cường công tác tuyên truyền, hướng dẫn, tư vấn cho khách hàng sử dụng điện tiết kiệm. Điện lực Nghệ An tổ chức bán đèn compact có hộ trỡ giá. Đài phát thanh, truyền hình tỉnh, báo Nghệ An và đài phát thanh truyền hình các huyện, thành phố, thị xã đã tăng thời lượng phát sóng tuyên truyền về tiết kiệm điện, nhất là vào thời điểm mùa hè vừa qua. Chương trình quảng bá sử dụng bình đun nước nóng bằng năng lượng mặt trời được triển khai từ đầu năm 2010,...

Với những nỗ lực của các Bộ, ngành, các địa phương, các tổ chức ý thức người dân trong sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả đã đi vào cuộc sống và đang trở thành ý thức tự giác của nhiều người dân. Tuy vậy, việc tiêu dùng điện trong các hộ gia đình vẫn còn nhiều hạn chế, lãng phí khá lớn. Điều này có nhiều nguyên nhân. Trước hết là nhận thức và ý thức của người dân, tiếp đến là chưa có các chế tài xử phạt các trường hợp lãng phí điện, sản xuất các thiết bị công nghệ lạc hậu, hiệu suất thấp, …

Do đó cần tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức và ý thức tiết kiệm điện. Chính phủ cần điều chỉnh chính sách giá điện phù hợp để khuyến khích sử dụng điện tiết kiệm, cần sớm đưa chủ trương giáo dục tiết kiệm điện vào hệ thống giáo dục quốc gia để thế hệ trẻ có ý thức tiết kiệm ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Khuyến khích, hỗ trợ sản xuất các sản phẩm tiết kiệm điện, bảo vệ môi trường Mặt khác Nhà nước cũng cần nghiên cứu sớm ban hành các chế tài xử phạt với những hành vi lãng phí điện.

Tiết kiệm năng lượng nói chung, tiết kiệm điện nói riêng của nước ta mặc dầu mới được quan tâm nhưng đã thu được nhiều kết quả to lớn. Vấn đề sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả trong các hộ gia đình cần được quan tâm hơn nữa./.

Nguyễn Hồng Phong

GĐ. TTKC&TVPTCN