Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích dự báo tình hình thị trường thế giới; xét tiềm năng và nguồn lực phát triển kinh tế của tỉnh, các nhóm/mặt hàng xuất khẩu chủ yếu giai đoạn 2011- 2015, được xác định bao gồm: Nhóm sản phẩm gỗ; lạc nhân; chè; sản phẩm sắn các loại; nhóm hàng thuỷ hải sản; sản phẩm hoa quả chế biến; sản phẩm đá các loại; nhóm hàng dệt, may; hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề; cao su; cà phê. Về dịch vụ du lịch và xuất khẩu lao động tỉnh đã có chương trình phát triển riêng và không đề cập chi tiết trong đề án này.

Mỗi nhóm/mặt hàng trên có điều kiện thuận lợi, khó khăn và khả năng phát triển khác nhau do đó cần có mục tiêu, giải pháp cụ thể và được xác định như sau:

 Nhóm sản phẩm gỗ:

Đối với nhóm sản phẩm này Nghệ An có lợi thế về nguồn nguyên liệu do có diện tích rừng khá lớn và có biên giới giáp với Lào, gần Myanma nên thuận tiện cho nhập khẩu gỗ nguyên liệu. Nhu cầu thế giới về mặt hàng này tăng khá ổn định. Tuy nhiên, thời gian qua nguồn nguyên liệu trong nước đã bị khai thác cạn kiệt nên phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Năng lực sản xuất và kinh doanh của các doanh nghiệp còn yếu kém chưa đáp ứng được các đơn hàng lớn, đội ngũ thợ bậc cao, thợ lành nghề còn thiếu, sản phẩm còn đơn điệu về chủng loại, mẫu mã…

Để đạt được mục tiêu đến 2015 kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng này từ 55 - 60 triệu USD cần tập trung tạo nguồn nguyên liệu ổn định cả trong nước và từ nguồn nhập khẩu; tăng cường liên doanh liên kết với các đơn vị ngoại tỉnh, kêu gọi đầu tư phát triển chế biến gỗ nhằm tạo nguồn hàng phong phú phục vụ xuất khẩu. Bên cạnh đó cần quan tâm xây dựng và phát triển thương hiệu doanh nghiệp.

Lạc nhân

Đây là mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Nghệ An, có số lượng lớn, thị trường tiêu thụ rộng.  Nhu cầu trên thị trường thế giới đối với mặt hàng này lớn và có xu hướng tăng, giá cả trong những năm gần đây đã tăng đáng kể. Song, diện tích trồng lạc còn hạn chế, hệ thống kho tàng, công nghệ chế biến, bảo quản sau thu hoạch còn lạc hậu. Thiên tai hạn hán, lũ lụt, bệnh dịch xảy ra thường xuyên ảnh hưởng xấu đến chất lượng. Giá cả thị trường lại không ổn định...

Với mục tiêu đến năm 2015 xuất khẩu được 20.000 - 25.000  tấn lạc nhân, bao gồm cả hàng thu gom từ ngoại tỉnh, đạt kim ngạch xuất khẩu 25 - 30 triệu USD cần tập trung cải tạo, nâng cao chất lượng và sản lượng; đầu tư cơ sở vật chất chế biến, bảo quản sau thu hoạch; tăng cường liên doanh liên kết trong kinh doanh, thực hiện tốt gắn kết “Nhà nông - Nhà doanh nghiệp - Nhà khoa học”. Bên cạnh đó, cần bảo đảm chữ tín trong kinh doanh, tăng cường xúc tiến thương mại, duy trì và mở rộng bạn hàng để tăng kim ngạch xuất khẩu.     

Chè

Tỉnh ta có địa hình và điều kiện địa lý thích hợp cũng như có kinh nghiệm trồng chè từ lâu đời nên có tiềm năng để phát triển mặt hàng này. Thời gian qua đã xây dựng được mối liên kết từ sản xuất đến kinh doanh đó là sự gắn kết giữa nông trường viên/hộ gia đình - Nông trường - Xí nghiệp - Công ty kinh doanh. Cơ sở chế biến, hạ tầng kỹ thuật vùng nguyên liệu đã được quan tâm đầu tư. Song, kỹ thuật canh tác và chế biến, bảo quản sau thu hoạch chưa phù hợp, chủ yếu xuất khẩu chè sơ chế, giá trị thấp, chất lượng không ổn định. Thương hiệu chè Nghệ An chưa được phát triển trong giao dịch chào bán với bạn hàng nước ngoài (Nghean Tea).

Để đạt được kim ngạch 20 - 23 triệu USD, chiếm ~ 6,7 - 7,0% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá toàn tỉnh đòi hỏi cần phải thực hiện đồng bộ các giải pháp cả về nông nghiệp, chế biến sản phẩm, tạo lập và mở rộng thị trường xuất khẩu, duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu; tăng cường tiếp thị, quảng cáo giới thiệu sản phẩm mang thương hiệu “Chè Nghệ An - Nghean Tea…

 Sản phẩm sắn các loại

Đây là mặt hàng có nhu cầu rất lớn, nhất là thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, nguồn hàng này lại phụ thuộc lớn vào thu mua ngoại tỉnh (~ 70%) nên khó khăn cho các doanh nghiệp trong việc chủ động nguồn hàng.

Mục tiêu đặt ra là phấn đấu đến năm 2015 xuất khẩu 100.000 tấn tinh bột sắn, trong đó thu mua từ ngoại tỉnh ~ 70.000 tấn, đạt kim ngạch ~ 45 - 50 triệu USD (chiếm tỷ trọng ~ 15-15,2% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của Nghệ An). Để đạt được mục tiêu đó cần ổn định vùng nguyên liệu, phục vụ cho các nhà máy trên địa bàn tỉnh hoạt động đúng công suất (30.000 tấn sản phẩm/năm), đồng thời tăng cường công tác xúc tiến thương mại, tìm kiếm đối tác để ký kết các hợp đồng dài hạn và ổn định; tăng cường công tác liên doanh liên kết với các nhà máy sản xuất trong nước để tạo đầu vào ổn định.

Nhóm hàng thuỷ hải sản

Với nhóm hàng này tăng trưởng ổn định. Tuy có tiềm năng lớn, song lợi thế để phát triển mặt hàng này của tỉnh ta không cao. Thường xuyên xảy ra tình trạng thiếu nguồn nguyên liệu giữa hai mùa thu hoạch; giá thành sản phẩm cao nhưng giá trị gia tăng thấp do năng lực chế biến còn nhiều hạn chế, chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô. Sản phẩm thuỷ hải sản Nghệ An lại chưa có thương hiệu, danh tiếng trên thị trường…

Với mục tiêu phấn đấu đến năm 2015 xuất khẩu được 1.500 tấn thuỷ sản các loại, đạt kim ngạch 15 triệu USD, chiếm tỷ trọng ~ 4,5 - 5% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của tỉnh, đòi hỏi cần thực hiện đồng bộ các giải pháp về nuôi trồng, khai thác tạo nguồn nguyên liệu; giải pháp về chế biến và an toàn vệ sinh thực phẩm cũng như các giải pháp về phát triển doanh nghiệp, tìm kiếm, mở rộng thị trường…

Sản phẩm hoa quả chế biến

Tỉnh ta có tiềm năng phát triển sản xuất các loại hoa quả nhiệt đới phục vụ xuất khẩu và nhu cầu nhập khẩu mặt hàng này trên thế giới hầu như không bị hạn chế, mặc dù yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng cao hơn trước. Do vậy, trong giai đoạn 2011 - 2015, cây ăn quả các loại (cam, quýt, chanh, dứa …) cũng được ưu tiên đầu tư phát triển, tạo nguồn nguyên liệu phục vụ cho các cơ sở chế biến hoa quả xuất khẩu. Tuy nhiên, hiện nay nguồn nguyên liệu trong tỉnh chưa đáp ứng đủ nhu cầu sản xuất, tình trạng thừa, thiếu nguyên liệu gây tổn thất lớn cho nông dân và doanh nghiệp.

Để đạt kim ngạch xuất khẩu 20 triệu USD mặt hàng này vào năm 2015 cần ổn định vùng nguyên liệu cho các nhà máy chế biến hàng xuất khẩu bằng cách áp dụng kỹ thuật canh tác, thâm canh rải vụ, tránh tình trạng thừa thiếu nguyên liệu. Đồng thời, tăng cường liên doanh liên kết với các doanh nghiệp ngoại tỉnh trong việc tạo nguồn nguyên liệu cho các nhà máy chế biến. Kiểm soát chặt chẽ chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng yêu cầu vệ sinh và an toàn thực phẩm của các nhà nhập khẩu. Tăng cường mở rộng thị trường và tiếp tục kêu gọi đầu tư xây dựng thêm một cơ sở chế biến hoa quả, dứa xuất khẩu với công suất trên 1 vạn tấn.

Sản phẩm đá các loại 

Thị trường thế giới có nhu cầu rất cao đối với nhóm sản phẩm này, nhất là Nhật Bản, Đài Loan, Canada. Mỏ đá trắng của Nghệ An có trữ lượng lớn, chất lượng cao, tập trung thuận lợi cho khai thác và chế biến. Song, đến nay các dự án chế biến bột đá trắng siêu mịn còn chậm tiến độ, lâu nay chủ yếu xuất khẩu sản phẩm thô, sản phẩm sơ chế có giá trị gia tăng thấp và chưa có các dự án đầu tư vào chế biến sâu.

Dự kiến đến năm 2015 kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng này đạt khoảng 25 - 30 triệu USD, chiếm tỷ trọng  ~ 8,3 - 9% trong tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hoá của tỉnh. Thời gian tới cần hạn chế xuất khẩu sản phẩm sơ chế, tăng cường kêu gọi đầu tư các dự án khai thác và gia công sản phẩm đá trắng, nhất là bột đá trắng siêu mịn, đẩy nhanh tiến độ các dự án chế biến bột đá siêu min được cấp phép nhằm tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu. Đồng thời đẩy mạnh công tác xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường, bạn hàng.

 Nhóm hàng dệt, may

Trong thời gian tới sản phẩm dệt may vẫn giữ vị trí quan trọng trong ngành hàng công nghiệp chế biến của Nghệ An, nhằm phát huy lợi thế về nguồn lao động địa phương, tạo công ăn việc làm cho người lao động, tăng nhanh kim ngạch xuất khẩu cho tỉnh.

Hiện nay, sức cạnh tranh của sản phẩm dệt may Nghệ An yếu kém cả trên thị trường trong nước và nước ngoài.

Để thực hiện mục tiêu đến năm 2015 xuất khẩu nhóm hàng này đạt kim ngạch 16 - 20 triệu USD, tiếp tục kêu gọi đầu tư, tăng cường đổi mới công nghệ; đào tạo nhân lực, áp dụng phương pháp quản lý tiên tiến; thay đổi phương thức kinh doanh từ gia công sang mua đứt bán đoạn để gia tăng giá trị sản phẩm xuất khẩu.

Hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề

Đối với Việt Nam nói chung, Nghệ An nói riêng, hàng thủ công mỹ nghệ và sản phẩm làng nghề có tác động lớn đối với nền kinh tế và xã hội, đặc biệt trong việc xoá đói giảm nghèo, chuyển đối cơ cấu kinh tế nông thôn, giải quyết công ăn việc làm cho người lao động. Tuy nhiên, hiện nay nhóm hàng này chất lượng còn thấp, mẫu mã đơn điệu, thị phần nhỏ lẻ, nhất là hàng mây tre đan. Nguồn nguyên liệu chưa đủ cho sản xuất, sức cạnh tranh của doanh nghiệp kinh doanh nhóm hàng này còn yếu.

Mục tiêu phấn đấu đến năm 2015, kim ngạch xuất khẩu của nhóm hàng này đạt 6 - 7 triệu USD, (trong đó hàng thủ công mỹ nghệ đạt 5 triệu USD), chiếm tỷ trọng ~  2,0-2,2% trong tổng kim ngạch xk hàng hoá. Các giải pháp đề ra là giải quyết tốt vấn đề nguyên liệu, đổi mới dây truyền công nghệ, tập trung cho thiết kế mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm; tăng cường thu hút đầu tư và liên doanh liên kết. Đồng thời, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực…

Cao su

Cao su cũng là một trong những cây công nghiệp được tỉnh quan tâm đầu tư phát triển. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp trong tỉnh đã có quan hệ bạn hàng truyền thống cả trong và ngoài nước về kinh doanh mặt hàng này. Tuy nhiên,việc phát triển vùng nguyên liệu, trồng mới cây cao su còn gặp nhiều khó khăn; xuất khẩu chủ yếu phụ thuộc vào nguồn hàng ngoại tỉnh.

Với mục tiêu phấn đấu đến năm 2015, kim ngạch xuất khẩu của mặt hàng này đạt 15 - 17 triệu USD, giai đoạn tới cần  đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ ngoài nước; Quan tâm xây dựng thương hiệu và tiêu chuẩn, quy chuẩn chất lượng sản phẩm hàng hoá; tăng cường liên doanh liên kết, đẩy mạnh thu gom hàng cao su từ ngoại tỉnh phục vụ xuất khẩu.

Cà phê

Nghệ An có tiềm năng về quỹ đất và điều kiện địa lý phù hợp để phát triển cây cà phê. Đồng thời, có kinh nghiệm trồng cà phê có từ rất lâu đời tại các huyện miền núi và trung du, nhất là loại cà phê Arabica. Các doanh nghiệp thương mại Nghệ An có quan hệ bạn hàng truyền thống cả trong và ngoài nước về kinh doanh mặt hàng này. Tuy nhiên, sản lượng và thị phần của mặt hàng này còn nhỏ, phụ thuộc chủ yếu vào nguồn hàng ngoại tỉnh. Giá cả thị trường  không ổn định, sức cạnh tranh của doanh nghiệp kinh doanh còn yếu…

Trong những năm tới, phấn đấu đạt kim ngạch 10 triệu USD từ sản phẩm này và cần tập trung chấn chỉnh lại việc sản xuất cà phê trên địa bàn; đầu tư thâm canh nhằm tăng năng suất và sản lượng, nhất là cà phê Arabica. Đồng thời, đầu tư cơ sở chế biến, cải tiến công nghệ chế biến và bảo quản sau thu hoạch, nhất là kỹ thuật chế biến ướt, nhằm giảm hao hụt tổn thất, giảm chất lượng sản phẩm hàng hoá. Tăng cường nghiên cứu thị trường, xúc tiến thương mại; liên doanh liên kết với các đơn vị ngoại tỉnh để đẩy mạnh thu gom hàng hoá ngoại tỉnh phục vụ công tác xuất khẩu./.

                                                                                                                                                                                                                                        Mỹ  Hà

                                                                                               Sở Công Thương