Có được trừ tiền thuê tàu (offhire),

Hỏi:

Chúng tôi là người thuê tàu định hạn (time charterer). Chúng tôi đã ký một hợp đồng thuê tàu chuyến (voyage C/P) chở lúa mỳ từ một cảng Ấn Độ (Bombay) về một cảng Việt Nam và đã tính toán thời gian phù hợp để khi tàu đến cảng có thể bốc hàng (loading) ngay, không phải chờ đợi cầu bến. Tuy vậy trên đường chạy đến cảng bốc hàng, tàu bị hỏng máy, phải ghé vào một cảng dọc đường (trên cùng tuyến hành trình) để sửa chữa từ 1500h ngày 28/8/2003 đến 0800h ngày 03/9/2003. Sau đó tàu tiếp tục khơi rhành và đến cảng Bombay 1500h ngày 06/9/2003. Do đến chậm trễ, tàu phải chờ đợi cầu bến đến 0700h ngày 11/9/2003 mới được vào cầu bốc hàng. Chúng tôi cho rằng, ngoài thời gian tàu bị trừ tiền thuê do hỏng máy, thời gian tàu phải chờ đợi cầu bến do không đến cảng đúng thời gian dự kiến, từ 1500h ngày 06/9/2003 đến 0700h ngày 11/9/2003 cũng không được tính vào thời gian thuê tàu, tức phải trừ tiền thuê (offhire). Chủ tàu không chấp nhận ‎ý kiến này và cho rằng chỉ được trừ tiền thuê tàu cho thời gian tàu bị hỏng máy từ 1500h 28/8/2003 đến 0800h ngày 03/9/2003. Đề nghị cho biết ai đúng?

Trả lời:

Trong thuê tàu định hạn (time charter) người thuê tàu phải trả tiền thuê tàu khi con tàu ở trong tình trạng như hợp đồng quy định, tiếng Anh gọi là 'contractual state', tức là tàu phải luôn ở trong trạng thái hoạt động (full working) về mọi mặt (thuyền bộ, trang thiết bị, giấy tờ...) để người thuê tàu có thể sử dụng (disposal) tàu. Nói cách khác, tàu sẽ bị trừ tiền thuê tàu (offhire) nếu vì lý do nào đó mà tàu không thể hoạt động theo yêu cầu của người thuê như đã thỏa thuận trong hợp đồng. Ví dụ: tàu đến cảng dỡ hàng nhưng không thể dỡ hàng ngay vì thuyền viên buôn lậu nên tàu bị bắt giữ, thời gian tàu bị bắt giữ sẽ không được tính tiền thuê tàu.

Bộ luật hàng hải Việt Nam diều 136, khoản 1, nêu: 'Người thuê tàu không phải trả tiền thuê tàu cho thời gian tàu không đủ khả năng khai thác do hư hỏng...'. Trường hợp bạn hỏi, sau khi sửa chữa xong lúc 0800h ngày 03/9/2003, tàu đã ở trong tình trạng theo yêu cầu của hợp đồng (contractual state), tức tàu đã 'full working', và người thuê tàu có thể sử dụng (disposal) tàu. Như vậy tiền thuê tàu phải được tiếp tục trả từ thời điểm này (0800h ngày 03/9/2003). Việc tàu phải chờ cầu bến đến 0700h ngày 11/9/2003 là do cảng bị ùn tàu (congestion), không thuộc trách nhiệm của chủ tàu. Kết luận của chủ tàu là đúng.

Thời gian giao và trả tàu tính theo giờ nào

Hỏi:

Chúng tôi là người thuê tàu hạn định (time charterer). Giao tàu tại cảng Hải Phòng ngày 15/6/2004, 1400h (giờ địa phương); trả tàu tại cảng Busan (Hàn Quốc) ngày 21/2/2005, 1700h (giờ địa phương). Chúng tôi tính thời gian thuê tàu trên cơ sở giờ địa phương tại nơi giao tàu (cảng Hải Phòng) được đổi theo giờ đại phương tại nơi trả tàu (Busan). Tức là đổi thời gian giao tàu và thời gian trả tàu về giờ địa phương của Hàn Quốc (Busan), nhưng chủ tàu không chấp nhận. Họ cho rằng phải tính thời gian thuê tàu trên cơ sở giờ địa phương tại nơi giao tàu và giờ địa phương tại nơi trả tàu mới đúng vì đều dựa trên cơ sở là 'giờ địa phương' Đề nghị cho chúng tôi biết quan điểm nào đúng?

Trả lời:

Theo luật Hàng hải của Anh và nhiều quóc gia khác, cơ sở để tính tiền thuê tàu (hire) là thời gian thực sự (actual elapsed time) tàu đã được giao cho người thuê sử dụng như thỏa thuận trong hợp đồng. Hiểu một cách đơn giản, giả sử để một chiếc đồng hồ trên tàu vào thời điểm bắt đầu cho thuê tàu (thời điểm giao tàu) và tàu ở trong tình trạng như hợp đồng qui định (contractual state), thì thời gian đồng hồ chạy được chính là thời gian cho thuê tàu. Như bạn đã biết, vì quả đất tự quay quanh trục của mình đồng thời quay quanh mặt trời nên thời gian tại mỗi vị trí khác nhau trên bề mặt trái đất là khác nhau, do đó gây khó khăn cho hoạt động của con người khi cần tính toán thời gian tại mỗi vị trí trên bề mặt trái đất. Để thuận tiện trong sử dụng, cần phải có giờ 'chuẩn' theo quy ước. Vì vậy, tại hội nghị Thiên văn học quốc tế năm 1884, qui định 'chuẩn' để xác định thời gian đã được thông qua, đó là qui định về 'múi giờ'. Theo đó, toàn bộ bề mặt quả đất căn cứ vào kinh tuyến chia thành 24 múi giờ, mỗi múi có chiều rộng là 15 độ kinh (bằng 1 giờ), đường kinh tuyến đi qua Greenwich (nước Anh) được gọi là kinh tuyến 'gốc' (0 độ), cứ 15 độ tính từ đây (kinh tuyến gốc) đi về phía đông và phía tây được gọi là một 'múi giờ' (time zone), có độ chênh lệch là 1 giờ. Giả sử ở Greenwich là 12 giờ trưa thì múi giờ đầu tiên về phía đông là 1 giờ chiều và ở phía tây là 11 giờ trưa. Như vậy, tàu biển di chuyển giữa các vùng có múi giờ khác nhau sẽ có chênh lệch giữa giờ địa phương với thời gian thực sự tàu chạy (thời gian đã chạy được của chiếc đồng hồ mà ta để trên tàu như nói ở trên, với điều kiện là đồng hồ không bị hỏng, luôn có đủ pin hay điện và không ai được điều chỉnh nó).

Trở lại vấn đề bạn hỏi, Việt Nam ở múi giờ thứ 7 về phía đông tính từ Greenwich. Theo quy ước, giờ Việt Nam là giờ GMT (Greenwich Mean Time) +7, Hàn Quốc nằm ở múi giờ thứ 9 nên giờ của họ là GMT+9. Như vậy, giờ tại Hải Phòng và Busan chênh nhau 2 giờ. Nếu tàu chạy về hướng đông (từ 0 độ cho đến 180 độ) thì giờ địa phương mà tàu đi qua sẽ tăng thêm, còn chạy vè phía tây (cho đến 180độ), giờ địa phương sẽ giảm tương ứng. Do đó nếu không đổi thời gian giao tàu và trả tàu về một giờ thống nhất (giờ địa phương tại Hải Phòng, hoặc giờ địa phương tại Busan hoặc giờ GMT) mà tính thời gian giao và trả tàu theo giờ địa phương tại hai cảng thì chủ tàu được lợi 2 giờ (tức người thuê tàu bị thiệt 2 giờ). Theo luật Anh và nhiều quốc gia khác, thời gian thuê tàu là thời gian tàu đã thực sự đã giao cho người thuê sử dụng như thỏa thuận trong hợp đồng. Vì vậy quan điểm của người thuê tàu là đúng. Tuy vậy cần lưu ‎ý, nhiều trọng tài ở Hoa Kỳ đưa ra quan điểm tính thời gian giao tàu và trả tàu theo giờ địa phương tại nơi giao và nơi trả tàu với lý do: nếu người thuê tàu muốn quy định khác (theo giờ GMT hoặc theo giờ địa phương tại một trong hai nơi - giao tàu hoặc trả tàu) thì phải thỏa thuận trong hợp đồng

Luật sư Ngô Khắc Lễ