THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ VƯƠNG QUỐC NÊ-PAN

. Khái quát chung:

- Tên nước : Vương quốc Nê-pan (The Kingdom of Nepal).

- Thủ đô : Cát-man-đu (Kathmandu)

- Vị trí địa lý : Nê-pan nằm trên triền núi phía Nam dãy Himalaya, Bắc giáp Trung Quốc (1,236 km), phần còn lại giáp Ấn Độ (1.690 km). Nê-pan là đất nước không có đường bờ biển.

- Khí hậu : Nhiệt đới gió mùa nhưng do địa hình nên càng về phía bắc, khí hậu càng lạnh và có băng tuyết. Đỉnh Everest tuyết phủ 6 tháng trong năm (là đỉnh cao nhất thế giới 8.850m).

- Diện tích : 147.181 km²

- Dân số : 28.901.790 người, (7/2005), gồm các dân tộc Brahman, Chetri, Newar, Gurung, Magar, Tamang, Rai, Limbu, Sherpa, Tharu, v.v...

- Tôn giáo : 86% dân số theo Ấn Độ giáo, 7,8% theo Phật giáo, 3,8% theo Hồi giáo và các đạo khác 2,2%.

- Ngôn ngữ : Tiếng Nepali là ngôn ngữ chính thức ( khoảng 90% dân số sử dụng), tiếng Anh được sử dụng phổ biến.

- Quốc khánh : Trước năm 2006 là ngày sinh của Vua hiện tại (7/7/1946). Từ 2006, Nê-pan bỏ ngày này, hiện vẫn chưa quyết định ngày Quốc khánh mới.

- Năm độc lập : 1768, Prithvi Narayan Shah là người đã thống nhất Nê-pan

- Hiến pháp : Ngày 9/11/1990, Nê-pan thông qua Hiến pháp mới, chuyển từ quân chủ chuyên chế sang quân chủ lập hiến.

- Luật pháp : Dựa trên hệ thống luật pháp của Anh và Ấn Độ.

- Năm tài chính: 16 /7 năm trước – 15/7 năm sau

- Đơn vị tiền tệ : Rupi Nê-pan (NPR)

- Thu nhập quốc dân : GDP đạt khoảng 6,792 tỷ USD (2005); GDP bình quân đầu người 279 USD/năm (2005).

II. Lịch sử phát triển:

- Nê-pan có lịch sử lâu đời. Bộ tộc đầu tiên xuất phát từ hạ lưu sông Ấn- Hằng đến định cư ở thung lũng Kathmandu vào thế kỷ thứ 3 trước Công nguyên là Bộ tộc Newari. Từ cuối thế kỷ V - đầu thế kỷ VI, ở Nê-pan bắt đầu hình thành chế độ phong kiến. Vương quốc Nê-pan được hình thành từ cuối thế kỷ XVIII. Từ năm 1814 đến năm 1947, Nê-pan bị thực dân Anh thống trị. Năm 1947, Anh trao trả độc lập cho Nê-pan. Năm 1959, Đảng Quốc Đại Nê-pan do ông B.P Koi-ra-la (B.P. Koirala) lãnh đạo đã giành thắng lợi trong cuộc tổng tuyển cử đầu tiên ở Nê-pan và đứng ra lập chính phủ dân cử đầu tiên. Cuối năm 1960, Vua Ma-hen-dra (Mahendra) giải tán chính phủ. Sau khi Vua Ma-hen-dra mất (31/1/1972), ngôi vua được truyền lại cho con là Bi-ren-dra (Birendra, đăng quang tháng 2/1975).

- Đầu năm 1990, phong trào dân chủ phát triển mạnh, Nhà Vua phải huỷ bỏ lệnh cấm các chính đảng hoạt động, lập chính quyền dân chủ. Tháng 5/1991, lần đầu tiên kể từ 1960, Nê-pan tổ chức cuộc bầu cử Quốc hội tự do với sự tham gia của nhiều đảng phái. Chính phủ của các Đảng hoặc liên minh các Đảng sau: Đảng Cộng sản Nê-pan, Đảng Dân chủ quốc gia, Đảng Thiện chí Nê-pan, Đảng Quốc đại Nê-pan thay nhau lãnh đạo đất nước. Từ năm 1996, xung đột giữa lực lượng Mao-ít và chính phủ bắt đầu bùng phát.

- Sau sự kiện xảy ra đối với Hoàng gia Nê-pan ngày 1/6/2001, Vua Gya-nen-dra lên nắm quyền. Kể từ đó đến nay, năm chính phủ đã bị thay thế. Ngày 21/4/2005, Vua Nê-pan tuyên bố khôi phục Quốc hội. Tháng 5/2005, chính phủ tạm quyền gồm liên minh 7 đảng chính trị được lập ra do Thủ tướng P. Koirala đứng đầu. Quốc hội đã thông qua tuyên bố lịch sử ngày 18/5, theo đó Nhà Vua chỉ có vai trò tượng trưng. Tháng 11/2005, liên minh 7 đảng đã ký thỏa thuận với lực lượng Mao-ít, đưa lực lượng này tham gia chính phủ và quốc hội. Nê-pan sẽ tiến hành bầu cử Quốc hội vào tháng 11/2007.

III. Thể chế chính trị: Dân chủ đại nghị và Quân chủ lập hiến. Nê-pan được chia ra thành 14 khu vực hành chính: Bagmati, Bheri, Dhawalagiri, Gandaki, Janakpur, Kosi, Lumbini, Mahakali, Mechi, Narayani, Rapti, Sagarmatha, Seti.

- Nguyên thủ quốc gia: Đứng đầu Nhà nước là Quốc vương, theo chế độ truyền ngôi.

- Quốc hội lưỡng viện gồm:

+ Hội đồng Quốc gia gồm 60 ghế nhiệm kỳ 6 năm.
+ Hạ nghị viện gồm 205 đại biểu, nhiệm kỳ 5 năm.

- Chính phủ: Do Quốc vương bổ nhiệm trên cơ sở đề cử của Thủ tướng.

- Lãnh đạo hiện nay:
+ Vua: Gi-a-nen-đra Bi Bi-cơ-ram Sa Đep (Gyanendra Bir Bikram Shah Dev)
+ Thủ tướng: P. Koirala.
+ Bộ trưởng Ngoại giao: Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Oli

- Một số đảng chính: Đảng Quốc Đại Nê-pan (National Congress Party), Đảng Cộng sản Nê-pan Mác-xít Lê-nin-nít Thống nhất (NCP - UML), Đảng Dân chủ Quốc gia Nê-pan (RPP), Đảng Thiện chí Nê-pan, Đảng Công nhân và Nông dân Nê-pan, v.v...

IV. Kinh tế - xã hội:

- Nê-pan là một nước đang phát triển, còn nghèo. Từ đầu những năm 90, Nê-pan thực hiện cải cách kinh tế, tuy nhiên, do thiếu vốn, công nghệ và hạ tầng nên hiệu quả hạn chế.

- Đến giai đoạn từ 1999-2001 tăng trưởng GDP trung bình đạt 5,3%. Những năm gần đây, do mất ổn định kinh tế Nê-pan bị suy giảm. Năm tài chính 2004-2005, mức tăng trưởng thấp nhất, chỉ đạt 2% so với 3% năm 2004 và 3,2 % năm 2003. Thâm hụt ngân sách vào khoảng 12 %, tương đương 14,2 tỷ Rs. Tỷ lệ buôn bán với Ấn Độ chiếm tới 66% trong năm tài chính 2004-05. Năm 2006, tăng trưởng vẫn ở mức thấp, khoảng 2,3%. Nông nghiệp chiếm 40%GDP và cung cấp việc làm cho 80% dân số, chỉ tăng 1,7%, so với mức 3% năm 2005. Dự báo tăng trưởng kinh tế của Nê-pan năm 2007 và 2008 là 2,8%.

V. Đối ngoại:

Nê-pan thực hiện chính sách đối ngoại hoà bình, hữu nghị và không liên kết. Do vị trí địa lý, Nê-pan coi trọng quan hệ hữu nghị, gần gũi với Ấn Độ và Trung Quốc. Nê-pan là khu vực hòa bình trở thành chủ đạo trong chính sách đối ngoại của Cát-man-đu.

Nê-pan hiện có quan hệ ngoại giao với hơn 100 nước, là thành viên tích cực của LHQ, là một trong những nước sáng lập SAARC. Nê-pan ủng hộ đề nghị của Ấn Độ thành lập một Tứ giác tăng trưởng Nam A' (gồm 4 nước: Ấn Độ, Nê-pan, Băng-la-đét và Bu-tan), tích cực ủng hộ hợp tác khu vực Nam Á (SAARC); chủ trương phát triển quan hệ hợp tác với Đông Nam A' và các khu vực khác. Nê-pan cũng là thành viên LHQ, KLK, WTO, IOC, SAARC, BIMSTEC và nhiều tổ chức quốc tế và khu vực khác