Afganistan

THÔNG TIN CƠ BẢN VỀ NƯỚC CỘNG HOÀ HỒI GIÁO ÁP-GA-NI-XTAN

I. Khái quát chung:

- Địa lý : Diện tích: 652 225km2

- Thủ đô : Kabul (1,4tr dân)

- Áp-ga-ni-xtan có vị trí chiến lược quan trọng, nằm trên ngã ba đường giữa phương Tây và phương Đông, giữa Tây Á và Nam Á, tiếp giáp với I-ran, Turkmenistan, Uzbekistan, Tajikistan, Ấn Độ, Pakistan và Trung Quốc.

- Khí hậu : khô hạn và nửa khô hạn; mùa đông lạnh và mùa hè nóng.

- Dân cư
+ Dân tộc : Afghan
+ Dân số : 22,513,677 (7/2004)

- Tiền tệ : Afghani (AFA)

II. Lịch sử:

Trong suốt thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20 thực dân Anh đã ba lần xâm lược Áp-ga-ni-xtan, (1838 - 1842, 1878 - 1880 và tháng 5-6 năm 1919).

Từ 1919 đến 1973, Áp-ga-ni-xtan theo chế độ quân chủ. Tháng 4 năm 1978, Đảng Dân chủ Nhân dân Áp-ga-ni-xtan được Liên Xô giúp đỡ tiến hành cách mạng Saur (Tháng Tư), thành lập chính phủ Cộng hoà Dân chủ Áp-ga-ni-xtan.

Tháng 12/1979, Liên Xô đưa quân vào Áp-ga-ni-xtan, tình hình tiếp tục diễn biến phức tạp. Tháng 4/1988, Hiệp định Geneve về giải quyết vấn đề Áp-ga-ni-xtan được ký kết, theo đó Liên Xô sẽ rút quân khỏi Áp-ga-ni-xtan và ngày 15/2/1989, việc rút quân đã được hoàn thành.

Ngày 28/4/1992 Mujaddadi trở thành Tổng thống lâm thời trong 2 tháng. Hội đồng lâm thời đã đổi tên Cộng hoà Áp-ga-ni-xtan thành Nhà nước Hồi giáo Áp-ga-ni-xtan.

Từ 1992 đến 1996, các lực lượng Hồi giáo Mujahiddeen lên cầm quyền, tình hình Áp-ga-ni-xtan diễn biến phức tạp. Tháng 9/1996, phái Hồi giáo cực đoan Taliban (nòng cốt chủ yếu người Pashtun) từ khu vực miền Nam Áp-ga-ni-xtan đã chiếm Thủ đô và dần dần kiểm soát gần như toàn bộ đất nước trong thời gian từ 1996 đến 2001.

Sau sự kiện 11/9, tháng 10/2001, Mỹ tiến hành cuộc chiến chống khủng bố tại Áp-ga-ni-xtan nhằm tiêu diệt mạng lưới Al Qeada, chế độ Taliban sụp đổ. Ngày 5/12/2001, tại Bon (Đức) bốn phe phái Áp-ga-ni-xtan gồm Liên minh Miền Bắc, nhóm Bảo hoàng Cựu vương Zahir Shah, nhóm Peshawar và nhóm lưu vong, được Liên Hợp Quốc bảo trợ, đã nhất trí về tiến trình chính trị hậu Taliban, thành lập các chính quyền chuyển tiếp, trong thời hạn 2 năm, kể từ tháng 12/2001, tiến tới tổng tuyển cử thành lập một Áp-ga-ni-xtan thống nhất. Hamid Karzai (người Pahstun) được cử làm Tổng thống Chính phủ tạm quyền Áp-ga-ni-xtan (AIA) trong vòng 6 tháng (12/2001 - 6/2002). Ông Hamid Karzai tái cử Tổng thống Chính phủ quá độ 18 tháng (6/2002-10/2004) và thông qua nội các gồm 26 bộ trưởng và 5 Phó Tổng thống. Afghanistan tiến hành bầu cử Tổng thống tháng 10/2004, Ông Kazai đắc cử, trở thành vị Tổng thống dân bầu đầu tiên tại Áp-ga-ni-xtan.

Trong thời gian qua, mặc dù chính phủ Áp-ga-ni-xtan đạt được một số thành tựu nhất định, song tình hình an ninh và tiến trình dân chủ ở Áp-ga-ni-xtan vẫn còn phức tạp, khả năng bất ổn vẫn tiềm tàng, đặc biệt là sự trỗi dậy của Taliban và vấn đề trồng và buôn bán thuốc phiện.

III. Thể chế chính trị:

- Chính quyền
+ Chính thể : Nhà nước Hồi giáo
+ Ngày quốc khánh : 19/8 (1919).
+ Chính trị : Hiến pháp mới ngày 4/1/2004 quy định Áp-ga-ni-xtan là nước Cộng hoà Hồi giáo, đứng đầu là Tổng thống. Tổng thống do nhân dân bầu trực tiếp với nhiệm kỳ 5 năm và không giữ chức quá 2 nhiệm kỳ. Tổng thống kiêm Tổng tư lệnh quân đội, có quyền chỉ định các Bộ trưởng, và bổ nhiệm 1/3 thành viên Thượng viện.

- Quốc hội: gồm Thượng viện và Hạ viện.
- Tổng thống : Ha-mit Ca-dai (Hamid Karzai - 10/2005)
- Phó Tổng thống : Ahmad Zia Massoud (Thứ nhât), Karim Khalili (Thứ hai)

IV. Kinh tế-xã hội:

Áp-ga-ni-xtan là nước nông nghiệp còn kém phát triển và bị chiến tranh tàn phá nặng nề, chủ yếu là sản xuất nhỏ, nông nghiệp 38% (80% lao động), công nghiệp 24% (10% lao động), dịch vụ 38% (910% lao động) (2005), phụ thuộc nhiều vào viện trợ nước ngoài. Mức bình quân thu nhập đầu người còn thấp, nhưng có xu hướng tăng trong những năm gần đây, ước đạt 199 USD (2003), 288 USD (2004), 300 USD (2005) và dự kiến tăng lên 500 USD trong vòng 5 năm tới.

Kinh tế Áp-ga-ni-xtan tăng trưởng 28.6% (2003); 15,7% (2004); 7,5% (2005) và 12% (2006), chủ yếu nhờ viện trợ, đầu tư nước ngoài và các chính sách có hiệu quả của Chính phủ nhằm phục hồi kinh tế. Áp-ga-ni-xtan đã phê chuẩn 5000 dự án đầu tư trị giá khoảng 4,5 tỷ USD và hơn 25% tổng số dự án này đã hoặc đang trong tiến trình thực hiện. Dự trữ ngoại tệ đạt 1,8 tỉ USD (2006). Bạn hàng chủ yếu là Mỹ, Pa-ki-xtan, Ấn Độ, và các nước láng giềng trong khu vực...

V. Chính sách đối ngoại:

Áp-ga-ni-xtan là thành viên của LHQ từ 1946, là một trong những nước đầu tiên tham gia phong trào KLK. Nhà nước Hồi giáo Áp-ga-ni-xtan tuyên bố theo đuổi chính sách đối ngoại hoà bình, KLK, quan hệ thân thiện với tất cả các nước. Là thành viên của Tổ chức Hội nghị Hồi giáo, Áp-ga-ni-xtan ưu tiên tăng cường quan hệ với các nước Hồi giáo, đặc biệt là các nước Hồi giáo láng giềng Pakistan và Iran. Gần đây, tại Hội nghị SAARC lần thứ 14 tại Niu-đê-li, Áp-ga-ni-xtan đã được kết nạp là thành viên thứ 8 của khối hợp tác Nam Á. Từ 2004, Áp-ga-ni-xtan đang tích cực xin gia nhập WTO và đã trở thành quan sát viên tháng 12/2004.

Chính quyền Kabul tích cực tranh thủ quan hệ với các nước phương Tây (Mỹ, EU, Nhật Bản..), nối lại và mở rộng quan hệ với các nước láng giềng xung quanh, đặc biệt là Pakistan, Iran, Ấn Độ, Nga, EU và Nhật Bản... nhằm đảm bảo môi trường hoà bình và tranh thủ các nguồn viện trợ và đầu tư cho quá trình tái thiết, phát triển đất nước. Áp-ga-ni-xtan ủng hộ cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ. Theo dự tính, Áp-ga-ni-xtan cần 20 tỷ USD cho công cuộc tái thiết đất nước. Tổng cam kết tài trợ tái thiết là 12 tỷ USD (đã chi trên 6 tỷ USD), chủ yếu vào hạ tầng cơ sở. Tại Hội nghị quốc tế về tái thiết Áp-ga-ni-xtan (1/2002), cộng đồng quốc tế đã cam kết viện trợ khoảng 5 tỷ USD; tháng 4/2004, Hội nghị quốc tế về trợ giúp Áp-ga-ni-xtan tại Béc-lin, các nước đã cam kết 8,2 tỷ USD trong vòng 5 năm tới (2004-2009) (Đức-390 triệu/4 năm, Nhật Bản-400 triệu/2 năm, EU-200 triệu/3 năm,...)